Janasz Teresa

1921-2001

dr 1964, dr hab. 1976

biografia

Urodziła się 12 sierpnia 1921 r. w Warszawie w rodzinie inteligencko-ziemiańskiej jako córka Wacława i Zofii z Zaleskich. W Warszawie uczęszczała do szkoły powszechnej i liceum humanistycznego, zdając w maju 1939 r. egzamin dojrzałości. Okres okupacji niemieckiej spędziła w powiecie garwolińskim, najpierw w majątku babki Zofii Zaleskiej, a po jego skonfiskowaniu przez Niemców – w Gęsiej Wólce. W wiosce tej działała wraz z ojcem Wacławem w Związku Walki Zbrojnej, a następnie w Armii Krajowej. Od września 1944 r. do października 1945 r. służyła w charakterze telegrafistki w wojsku (3. Samodzielny Pułk Łączności w Lublinie), wkrótce jednak przeszła do sztabu tej jednostki, stacjonującego najpierw we Włochach pod Warszawą, a następnie w Zgierzu. Po przeniesieniu do rezerwy, w stopniu kaprala, jako osadniczka wojskowa otrzymała trzyhektarowe gospodarstwo we wsi Czarne (pow. Jelenia Góra), którego zrzekła się w 1950 r., przenosząc się na stałe do Wrocławia. Studia na Wydziale Prawno-Administracyjnym Uniwersytetu Wrocławskiego rozpoczęła jesienią 1946 r. (była na jednym roku z Franciszkiem Ryszką), a 24 listopada 1950 r. uzyskała tytuł magistra praw. Podczas studiów i po studiach ze względów rodzinnych i materialnych pracowała zawodowo w różnych instytucjach (na Oddziale Farmacji przy ówczesnym Wydziale Lekarskim, w Powiatowym Związku Walki Zbrojnej o Niepodległość i Demokrację, Ekspozyturze Rejonowej Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycznego oraz w Wydawnictwie Ossolineum). Po zakończeniu studiów jednocześnie uczęszczała na seminarium z prawa międzynarodowego publicznego prowadzonego przez prof. Stanisława Huberta. W marcu 1957 r. została zatrudniona w Katedrze Powszechnej Historii Państwa i Prawa.

 

„Do trzech razy sztuka” można powiedzieć o początkach pracy naukowej Teresy Janasz, która najpierw przygotowywała rozprawę doktorską pt. Wpływ uczonych i publicystów francuskich XVIII wieku na polskie zagadnienia ustrojowe czasów Oświecenia, następnie opracowała Ustawodawstwo socjalne Francji od XVII wieku do czasów Restauracji i dopiero 29 maja 1964 r. na podstawie rozprawy Praca najemna we Francji w czasach Rewolucji i I Cesarstwa (Warunki prawne), której recenzentem był Michał Sczaniecki, uzyskała stopień doktora. Dziełem jej życia okazała się rozprawa Państwo Francuskie 1940–1944. Ideologia, organizacja, prawo (której recenzentami byli Jan Baszkiewicz i Marek Sobolewski), na podstawie której 23 marca 1976 r. otrzymała stopień naukowy doktora habilitowanego i w następnym roku została powołana na stanowisko docenta. Na wiosnę 1991 r. otrzymała tytuł profesora nadzwyczajnego Uniwersytetu Wrocławskiego. Była kierownikiem Zakładu Prawa Rzymskiego UWr. W październiku 1991 r. przeszła na emeryturę, prowadziła jednak dalej seminaria. Była członkiem zwyczajnym Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego od 1978 r. (w latach 1995–1996 wchodziła do Zarządu WTN) oraz Wrocławskiego Towarzystwa Miłośników Historii. Ponadto należała do Zespołu Badawczo-Dokumentacyjnego przy Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich we Wrocławiu. Nawiązała także trwałe kontakty naukowe z niektórymi francuskimi instytucjami naukowymi. Była członkiem zwyczajnym Association Henri Capitant des amis de la culture juridique française (od 1979 r.), honorowym członkiem Association Souvenir de la déportation „Nuit et Brouillard”, od 1975 r. uczestnicząc systematycznie w dorocznych kongresach tego stowarzyszenia. Współpracowała także z Institut Charles-de-Gaulle w Paryżu oraz byłym Comité d’histoire de la deuxième guerre mondiale w Paryżu i redakcją „Revue d’histoire de la deuxième guerre mondiale”, gdzie opublikowała wiele recenzji polskich książek poświęconych historii II wojny światowej.

 

Doskonale znała język francuski, dlatego też od początku swej pracy na Wydziale Prawa niemal wyłącznie się interesowała i zajmowała problematyką przemian ustrojowych we Francji. Świadczą o tym zarówno jej doktorat i habilitacja, jak i inne prace, np. Państwo francuskie wobec kwestii żydowskiej (1940–1944), wydana we Wrocławiu w 1968 r., czy liczne artykuły na łamach „Czasopisma Prawno-Historycznego” dotyczące dziejów ustrojowo-prawnych Francji. Uhonorowana została Medalem Zwycięstwa i Wolności, Medalem za Odrę, Nysę i Bałtyk, Odznaką Grunwaldzką, Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Podczas wydarzeń marcowych w 1968 r. aktywnie poparła studentów. Po 1980 r. czynnie działała też w NSZZ Solidarność, będąc sekretarzem Ośrodka Badań Społeczno-Zawodowych przy Zarządzie Regionu Dolnośląskiego. Prywatnie była jednym z najbardziej doświadczonych polskich grotołazów w latach 50. i 60. ubiegłego stulecia, współzałożycielką Sekcji Grotołazów przy Oddziale Miejskim PTTK we Wrocławiu. Brała udział w wielu wyprawach do jaskiń leżących w polskich Tatrach (Czarnej i Zimnej) oraz we francuskich Wogezach. W 1956 r. ustanowiła światowy kobiecy rekord głębokości w schodzeniu do jaskiń (640 m w jaskini Gouff re Berger w Wogezach we Francji). Działała także przez wiele lat w Akademickim Klubie Wysokogórskim. Jest autorką francuskojęzycznej monografii o jednej z najbardziej znanych polskich jaskiń – Jaskini Zimnej w Dolinie Kościeliskiej (Monographie de la grotte Zimna). Zmarła 19 grudnia 2001 r.

 

Edmund Klein i Józef Koredczuk

bibliografia

1959
Konstantego Święcickiego „De Jure Naturae et Gentium in genere et de Jure Belli et Pacis in specie" z 1763 roku, Zesz. Nauk. Uniwersytet Wrocławski, seria A, Prawo, t. 6, 1959, s. 77-111.

 

1963
Praca najemna we Francji za czasów Rewolucji i I Cesarstwa, „Sprawozdania Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego”, seria A, t. 18, 1963, s. 68-71.
Ustawa Le Chapelier, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1963, t. 15, z. 1, s. 171-202.

 

1967
Francuskie edykty o cechach z lat 1581 i 1597, AUWr. Prawo, t. 18, 1967, s. 67-91.

 

1968
Państwo francuskie wobec kwestii żydowskiej (1940–1944), AUWr. Prawo, t. 19, 1968.
Położenie Alzacji i Lotaryngii w latach 1940–1945, „Sprawozdania Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego”, seria A, t. 23, 1968, s. 75-78.
Upadek III Republiki. Od 16 czerwca do 10 lipca 1940 r., „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1968, t. 20, z. 1, s. 125-168.

 

1969
Alzacja i Lotaryngia w latach 1940-1945, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1969, t. 21, z. 1, s. 49-92.
[Rec.] J. Néré, La Troisième République 1914–1940, Paryż 1969, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1971, t. 23, z. 2, s. 258-259.

 

1971
Sur le camp de Dachau, „Revue d'histoire de la Deuxième Guerre mondiale” 1971, nr 83, s. 84-92.
[Rec.] H. Bergasse, Histoire de l'Assemblée des élections de 1789 aux élections de 1967, Paris 1967, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1971, t. 23, z. 2, s. 253-254.

 

1972
La guerre a l'Est, sur la compagne de Pologne (septembre 1939), „Revue d'histoire de la
Deuxième Guerre mondiale” 1972, nr 83, s. 105-108.
Przyczyny i skutki Komuny Paryskiej, AUWr. Prawo, t. 37, 1972, s. 77-111.

 

1975
Wyzwolenie Francji w 1944 r., „Kwartalnik Historyczny” 1975, nr 3, s. 708-711.

 

1977
Państwo francuskie 1940-1944. Ideologia, organizacja, prawo, AUWr. Prawo, t. 53, 1977.
1979
[Rec.] F. Bon, Les élections en France, historie et sociologie, Paris 1978, ,,Czasopismo Prawno-Historyczne” 1979, t. 31, z. 2, s. 245-248.
[Rec.] M. Zmierczak, Ideologia liberalna w II Cesarstwie francuskim, Poznań 1978, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1979, t. 31, z. 2, s. 248-253.

 

1980
Bibliografia prac Profesora dra Leszka Winowskiego, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1980, t. 32, z. 2, s. 241-243.
Leszek Winowski 1910-1979, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1980, t. 32, z. 2, s. 239-241.

 

1981
Wykaz prac naukowych prof. Leszka Winowskiego, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 1981, t. 28, z. 5, s. 23-25.
Zjawisko faszyzmu w przedwojennej Francji (1919-1939), AUWr. Studia nad Faszyzmem, t. 7, 1981, s. 29-56.
[Przekł. na j. franc.] K. Jonca, A. Konieczny, Nuit et Brouillard – L’opération terrorista nazie 1941–1944. La verite, documentation historique, Draguignan 1981.

 

1985
Pétainowska „rewolucja narodowa" jako forma kontrrewolucji, AUWr. Prawo, t. 106, 1985, s. 133-156.

 

1986
Wolna i walcząca Francja, „Sprawozdania Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego”, seria A, t. 41, 1986, s. 93-95.

 

1989
„Wolna" i „Walcząca” Francja, AUWr. Prawo, t. 172, 1989, s. 97-125.

 

1995
Wspomnienie z roku 1945, „Sprawozdania Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego”, seria A, t. 50, 1995, s. 114-115.

 

1997
[Przekł. na j. franc.] J.Y. Erhel, Terminal, Paris 1997.

 

1998
Leszek Winowski – historyk ustroju i idei politycznych, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1998, t. 50, z. 1, s. 171-177.