Urodził się 9 kwietnia 1913 r. w Wadowie koło Krakowa jako syn małorolnego chłopa. Ojciec jego miał na imię Józef, a matka była Maria z domu Wójcik. On sam otrzymał na drugie imię Franciszek, którego jednak nie używał. Do szkoły powszechnej uczęszczał we wsi Ruszcza (pow. Kraków). W 1933 r. ukończył sławne I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie (najstarszą polską szkołę średnią o charakterze świeckim). W latach 1933–1938 studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Za działalność w organizacjach demokratycznych na terenie Uniwersytetu w 1937 r. był kilkakrotnie ukarany dyscyplinarnie (w tym pozbawieniem praw akademickich). Po ukończeniu studiów pracował początkowo w Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Katowicach, a następnie w Sądzie Okręgowym w Krakowie jako protokolant. Podczas wojny, w marcu 1940 r., był współorganizatorem w Krakowie formacji o charakterze marksistowskim pod nazwą „Polska Ludowa – Organizacja Ludu Pracującego”, zrzeszającej członków przedwojennych organizacji lewicowych. Gdy w 1942 r. powstała PPR, został jej członkiem oraz działał w konspiracyjnym ruchu oporu z nią związanym (IV Obwód PPR i GL). Po zakończeniu działań wojennych pełnił funkcję zastępcy Pełnomocnika Rządu na miasto Wałbrzych (czerwiec–grudzień 1945 r.) oraz przewodniczącego Delegatury Komisji Specjalnej we Wrocławiu (1946– 1947). Był zatrudniony na Uniwersytecie Wrocławskim w latach 1947–1965.

Od 1 lipca 1947 r. pracował jako starszy asystent, a od 1 grudnia 1948 r. – jako adiunkt w Katedrze Ekonomii Politycznej. 6 września 1949 r. uzyskał stopień doktora nauk prawnych na podstawie rozprawy System społeczny i gospodarczy podstawą ustroju politycznego i źródłem porządku prawnego w państwie, której promotorem był prof. Andrzej Mycielski. Otwarło to mu drogę do szybkiego awansu. Od 1 września 1951 r. był zastępcą profesora oraz kierownikiem Katedry Teorii Państwa i Prawa (do 1962 r.). Pełnił funkcję prodziekana Wydziału Prawa od 1 września 1954 do 1956 r. Otrzymał tytuł docenta 28 marca 1957 r. na podstawie rozprawy habilitacyjnej Wytyczne Sądu Najwyższego PRL na tle systemu źródeł prawa. W 1961 r. objął kierownictwo Zakładu (od 1962 r. Katedry) Prawa i Polityki Penitencjarnej. Była to pierwsza taka katedra w Polsce. 20 stycznia 1964 r. otrzymał tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego. Od połowy września 1947 r. do sierpnia 1950 r. był delegatem Ministerstwa Oświaty do spraw Młodzieży Szkół Wyższych.

Po uzyskaniu stopnia naukowego doktora, pracując na Wydziale Prawa, obejmował wiele funkcji kierowniczych w różnych jednostkach dydaktycznych. Został m.in. kierownikiem Katedry Podstaw Ustrojowych Polski Współczesnej w Wyższej Szkole Handlowej, a po jej przekształceniu w Wyższą Szkołę Ekonomiczną – kierownikiem Katedry Podstaw Marksizmu. Był organizatorem i pierwszym kierownikiem Katedry Podstaw Marksizmu-Leninizmu na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego (1952). Jednocześnie pełnił na Uniwersytecie funkcję kierownika Studium Międzywydziałowego Nauki o Polsce i Świecie Współczesnym, które od marca 1949 r. podjęło obowiązkowe wykłady dla studentów prawa i humanistyki, a później na pozostałych kierunkach. W latach 1952–1954 miał także wykłady z nauk politycznych (filozofii i historii ruchu robotniczego) w Wyższej Szkole Sztuk Pięknych we Wrocławiu, nie cieszące się jednak popularnością. Od 1 lutego 1965 r. był profesorem Uniwersytetu Warszawskiego. W 1976 r. otrzymał tytuł naukowy profesora zwyczajnego.

W Zakładzie Prawa i Polityki Penitencjarnej Instytutu Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji na Wydziale Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego jest przygotowywana pod redakcją prof. Michała Porowskiego publikacja Z wiatrem pod wiatr – praca zbiorowa poświęcona pamięci Profesora Stanisława Walczaka. Ma ona być wyrazem wdzięczności dla prof. Walczaka za jego wkład w rozwój nauki prawa karnego wykonawczego, nauki o więziennictwie oraz penitencjarystyki na Uniwersytecie Warszawskim. Była to ostatnia z dyscyplin naukowych, w której ramach – po latach poszukiwań – już we Wrocławiu, a przede wszystkim w Warszawie święcił on największe sukcesy naukowe jako najpierw organizator Katedry Prawa i Polityki Penitencjarnej na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego (1965), a następnie Zakładu Nauk Penitencjarnych w Instytucie Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji UW (1972). Od 1957 r. był także związany z Ministerstwem Sprawiedliwości, początkowo jako wiceminister, podsekretarz stanu sprawujący nadzór nad więziennictwem i sądownictwem dla nieletnich. Zbiegło się to z wyjęciem spod władztwa stalinowskiego aparatu bezpieczeństwa zakładów karnych i przekazaniem ich pod nadzór Ministerstwa Sprawiedliwości. Od 25 czerwca 1965 r. do 26 października 1971 r. był w rządzie Józefa Cyrankiewicza ministrem sprawiedliwości i jednocześnie przewodniczącym Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce.

Jako wiceminister sprawiedliwości reprezentował Polskę na wielu konferencjach międzynarodowych z dziedziny penitencjaryzmu przy Grupie Konsultatywnej ONZ do spraw walki z przestępczością i postępowania ze skazanymi. Można go uznać za jednego ze współtwórców pierwszego polskiego kodeksu prawa karnego wykonawczego uchwalonego w 1969 r., on to bowiem właśnie w 1957 r. powołał komisję do opracowania projektu ustawy o więziennictwie. Przyczynił się także do reaktywacji w 1957 r. „Przeglądu Więziennictwa” oraz powołania w 1961 r. Ośrodka Badań Penitencjarnych. Od 1942 r. był członkiem PPR, a później PZPR. Pełnił różne funkcje w aparacie partyjnym, podczas pobytu we Wrocławiu był m.in. członkiem Komisji Koordynacyjnej KW PZPR do spraw uniwersyteckich (1949), członkiem egzekutywy KW PZPR oraz sekretarzem KW PZPR (1956– 1957). W latach 1968–1971 był zastępcą członka KC PZPR.

Uchodził za człowieka Władysława Gomułki; po jego aresztowaniu w 1951 r. Stanisław Walczak był przesłuchiwany, ale nie aresztowany. Brał udział w wielu kampaniach propagandowo-ideologicznych inicjowanych przez partię. Pełnił także funkcje społeczne – był m.in. członkiem Wojewódzkiego Komitetu Obrońców Pokoju (1950), prezesem Okręgowego Związku Zachodniego czy członkiem Zarządu Wojewódzkiego Towarzystwa Przyjaciół Młodzieży Akademickiej. Dzięki Stanisławowi Walczakowi w 1956 r. Karol Kostecki – dyrektor administracyjny Zespołu Szkół Technicznych we Wrocławiu przy ul. Hauke- Bosaka, uzyskał wyrok uniewinniający (chociaż wcześniej miał trzy wyroki śmierci za działalność w podziemiu niepodległościowym). Stanisław Walczak Stanisław Walczak zmarł 11 lipca 2002 r. w Warszawie. Został pochowany na powązkowskim cmentarzu wojskowym.

Józef Koredczuk i Krzysztof Koreń

Bibliografia z okresu pracy na Wydziale Prawa i Administracji UWr.

1949
System społeczny i gospodarczy demokracji ludowej podstawą ustroju politycznego i źródłem porządku prawnego, [streszczenie], „Sprawozdania Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego” 1949, z. 2, s. 168-170.

1953
Z problematyki pracy Katedry Teorii Państwa i Prawa (na Uniwersytecie Wrocławskim), „Życie Szkoły Wyższej” 1953, nr 2, s. 85-90.
[Współaut.] L. Lisiakiewicz, Uwagi o pracy opiekuna roku i grupy w nowym roku akademickim, „Życie Szkoły Wyższej” 1953, nr 9, s. 74-82.

1954
Pedagogiczne aspekty studenckich brygad żniwno-omłotowych, „Życie Szkoły Wyższej” 1954, nr 1, s. 90-94.
Ulepszyć styl i metody pracy pracownika wyższej uczelni, „Życie Szkoły Wyższej” 1954, nr 4, s. 72-78.
[Współaut.] L. Łustacz, J. Milewski, System źródeł prawa w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, [w:] Zagadnienia prawne Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Materiały Sesji Naukowej, PAN 4-9 lipca 1953, t. 2, Warszawa 1954, s. 5-37. Tamże głos w dyskusji, s. 42-44. [Współautorstwo S. Walczaka nie ujawnione w tytule druku. Sprostowanie w piśmie Sekretarza Wydziału I PAN z dnia 19 VII 1955 1. dz. W N I . - S N/55].

1955
Rola genewskiego ośrodka emigracyjnego polskich socjalistów w kształtowaniu się świadomości socjalistycznej w kraju, Wrocław 1955 [oraz] „Ze Skarbca Kultury” 1955, z. 1(7), s. 22-59.
Teoria i praktyka wytycznych Sądu Najwyższego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, „Pań¬stwo i Prawo” 1955, nr 1, s. 13-39.
W 75 rocznicę walk klasowych górników Zabrza, „Ze Skarbca Kultury” 1955, z. 1(7), s. 60-97.

1956
O właściwą postawę prokuratury i sądów w walce z chuligaństwem, „Nowe Prawo” 1956, nr 10, s. 121-123.
Pojęcie źródeł prawa w nauce socjalistycznej, Zesz. Nauk. Uniwersytet Wrocławski, seria A, Prawo, t. 3, 1956, s. 49-81.
Rec. L. Łustacz, „Państwo i Prawo” 1957, nr 2, s. 393-395.

1958
Podsumowanie [dyskusji nad referatem J. Bartczaka „O sytuacji i zadaniach więziennictwa”], „Przegląd Więziennictwa” 1958, nr 1, s. 111-126.
Polityka penitencjarna, „Prawo i Życie” 1958, nr 25, s. 1, 7.

1960
Niektóre zagadnienia warunkowego zwolnienia w praktyce sądów w latach 1957-1960, „Nowe Prawo” 1960, nr 7/8, s. 883-900.
Nowy etap w rozwoju sądownictwa penitencjarnego (uwagi do noweli przepisów o warunkowym zwolnieniu), „Prawo i Życie” 1960, nr 5, s. 1-7.
O właściwy udział więziennictwa w realizacji idei wychowawczych warunkowego zwolnienia, „Przegląd Więziennictwa” 1960, nr 1, s. 3-30.
Penitencjarne i ekonomiczne aspekty pracy więźniów, „Przegląd Więziennictwa” 1960, nr 4, s. 3-31.
Po Kongresie Londyńskim. Rozmowa z min. St. Walczakiem i dyr. Z. Stypułkowską, wywiad Z. Sz., „Prawo i Życie” 1960, nr 18, s. 3.
Problemy reedukacji w systemie wymiaru sprawiedliwości PRL, Zesz. Nauk. Uniwersytet Wrocławski, seria A, Prawo, t. 7, 1960, s. 133-159.
Przemówienie wiceministra sprawiedliwości Stanisława Walczaka [na trzecim Krajowym Zlocie Przodujących Funkcjonariuszy Służby Więziennej], „Przegląd Więziennictwa” 1960, nr 4, s. 53-57.
Sytuacja prawna skazanego w stadium wykonania kary, „Państwo i Prawo” 1960, nr 10, s. 507-520.
[Współaut.] Z. Stypułkowska, Przedstawiciele Polski w międzynarodowym Kongresie poświęconym walce z przedsiębiorczością (w Londynie), „Trybuna Ludu” 1960, nr 236, s. 2.

1961
Dozór ochronny nad skazanym z warunkowym zawieszeniem wykonania kary, „Nowe Prawo” 1961, nr 10, s. 1211-1232.
Współczesne tendencje w dziedzinie pracy penitencjarnej i zwalczania przestępczości. Refleksje w związku z II Kongresem ONZ w sprawie zapobiegania przestępczości i postępowania z przestępcami, „Państwo i Prawo” 1961, nr 4/5, s. 585-598.
[Wypowiedź w dyskusji] Gdy więzień wychodzi na wolność, „Polityka” 1961, nr 17.

1962
Jak likwidowano przywódców PPR i GL w Krakowie, „Życie Literackie” 1962, nr 24, s. 4.
Nowe formy walki z demoralizacją i przestępczością nieletnich w ZSRR, „Prawo i Życie” 1962, nr 21, s. 1, 7.
Represja? nie, wychowanie, wywiad A. Reutt, „Walka Młodych” 1962, nr 31, s. 2.
Studia prawnicze a potrzeby praktyki wymiaru sprawiedliwości, „Nowe Prawo” 1962, nr 5, s. 629-640.
U kolebki organizacji PPR IV Obwodu (rozmowa z Wiceministrem Sprawiedliwości Stanisławem Walczakiem), wywiad K. Kąkola, „Prawo i Życie” 1962, nr 4, s. 3.
[Oprac., wstęp, objaśnienia:] J.U. Niemcewicz, Memoriał o nowym systemie więzień ustanowionym w Stanach Zjednoczonych Ameryki, przekł. W. Stankiewiczowa, … , Warszawa 1962.

1963
Chuligaństwo w praktyce sądowej. [Fragmenty referatu wygłoszonego przez Wiceministra Sprawiedliwości Stanisława Walczaka na konferencji prezesów sądów wojewódzkich i powiatowych], „Prawo i Życie” 1963, nr 25, s. 4, 5.
Le sursis a l’execution de la peine avec surveillance dans le droit et dans la pratique judicaire polonais, „Revue de science criminelle et de droit pénal comparé” 1963, nr 3, s. 535-542.
Odwołanie warunkowego zwolnienia, „Nowe Prawo” 1963, nr 1, s. 3-20.
Poglądy J.U. Niemcewicza na prawo karne i wykonanie kary (z historii polskiej myśli penitencjarnej), „Przegląd Penitencjarny” 1963, nr 1, s. 5-25.
Problemy penitencjarne aresztu tymczasowego, „Przegląd Penitencjarny” 1963, nr 2, s. 16-35.
Problemy wykonania kary w projekcie kodeksu karnego, „Prawo i Życie” 1963, nr 5, s. 1, 7.
Prawnik a wykonanie kary pozbawienia wolności [dotyczy użyteczności prawnika w systemie penitencjarnym], „Prawo i Życie” 1963, nr 3, s. 1, 4.
To był rok intensywnych poszukiwań [dotyczy pracy w więziennictwie], „W Służbie Penitencjarnej” 1963, nr 1, s. 1, 2.
Warunkowe zwolnienie w projektach kodyfikacji. (Uwagi w związku z projektami kodyfikacji k.k i k.p.k. oraz ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności), „Nowe Prawo” 1963, nr 6, s. 635-650.
Wykonanie kar aresztu orzekanych przez kolegia, „Zagadnienia Karno-Administracyjne” 1963, nr 6, s. 29-38.
Zadania służby penitencjarnej w walce z chuligaństwem, „W Służbie Penitencjarnej” 1963, nr 12, s. 1, 6.

1964
Prawo penitencjarne PRL. Zarys wykładu, cz. 1, Wrocław 1964.
Z problematyki przestępczości wśród młodzieży, „Nowe Drogi” 1964, nr 1, s. 83-90.

1965
Chcemy prowadzić nowoczesną politykę kryminalną, „Przekrój” 1965, nr 1079.
Prof. dr Stanisław Walczak Ministrem Sprawiedliwości PRL, wywiad K. Świąteckiej, „Prawo i Życie” 1965, nr 14, s. 1-2.
III Kongres ONZ i problemy penitencjarne – wywiad z Ministrem Sprawiedliwości prof. dr. St. Walczakiem, „W Służbie Penitencjarnej” 1965, nr 9, s. 1, 4.
Zapobieganie przestępczości. Wywiad z Ministrem Sprawiedliwości prof. dr. St. Walczakiem, wywiad K. Kąkola, „Prawo i Życie” 1965, nr 18, s. 1-2.